Şeyh Muhammed Zırrar Camii, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Şar Mahallesi’nde yer almaktadır. Camiye geçiş sağlayan girişin hemen üzerindeki kitabeye göre yapı, 17. yy’ın sonlarında inşa edilmiştir. Caminin yapımında kesme ve moloz taş kullanılmıştır. Dikdörtgen bir plana sahip caminin eyvanlı bir avlusu bulunmaktadır. Harim mekânına geçiş, avlunun güneyinde yer alan sivri kemerli niş içerisine alınmış genişliği 1,36m, derinliği 1,15m, yüksekliği ise 2,10m ölçülerinde olan dikdörtgen formlu bir kapı açıklığı ile sağlanmaktadır. Girişin üzerinde yarım daire kemer içerisine alınmış bir kitabe ve kitabenin üzerinde ise damla motifli pencere açıklıkları bulunmaktadır. Harim mekânı, doğu-batı yönünde 15,90m, kuzey-güney yönünde 10,20m ölçülerinde ve dikdörtgen planlı olup, sivri kemer ile iki sahına ayrılmıştır. Düz damlı olan caminin üst örtüsü, kubbe ve çapraz tonoz ile kapatılmıştır. Harim mekânın güneyinde, genişliği 1,60m, derinliği 0,80m, yüksekliği ise 2,85m ölçülerinde üç kademeli olarak yapılmış mihrap yer almaktadır. Mihrabın üzerinde Arapça kitabe, doğu ve batısında ise sütunceler mevcuttur. Mihrabın batısında yerden yüksekte yapılmış vaaz kürsüsü yer almaktadır. Camide, sivri kemerli nişler içerisine yerleştirilen dikdörtgen formlu pencere açıklıkları gözlemlenmektedir. Harim mekânının kuzeydoğusunda, 2 adet türbe bulunmaktadır. Caminin kuzeyinde bulunan dikdörtgen planlı avluya geçiş, kuzeybatıda bulunan yarım daire kemerli niş içerisine alınmış, basık kemer ile sağlanmaktadır. Her iki yanında sütunceler bulunan giriş, bitkisel motifli bordür ile sınırlandırılmıştır. Avlunun güneydoğusunda abdest alma yeri, kuzeydoğusunda ise imam odası yer almaktadır. Caminin kuzey cephesinde bir adet mihrap bulunmaktadır. Avlunun kuzeybatı kesiminde sonradan inşa edilen tek şerefeli minare bulunmaktadır. Üst bölümü kubbe ile örtülü olan çokgen gövdeli minare, kare bir kaide üzerinde yer almaktadır. Farklı dönemlerde restorasyon geçiren yapının, tonoz yüzeyleri boyanmıştır. Taş yüzeylerinde yer yer kopan parçalar doldurulmuştur. Taş yüzeylerinde ve özellikle pencere açıklıklarında aşınmalar gözlemlenmektedir. Kemerlerde rutubetlenme tespit edilmiştir. Duvar yüzeylerinde rutubetlenme, cephelerin ve minarenin taşlarında yüzey kirliliği ile aşınmalar ve beşeri kaynaklı kirlenmeler saptanmıştır. Çörtenin etrafındaki derzler, çimento esaslı sıva ile kapatılmıştır. Avlunun kuzeyindeki mekânların cephelerinde ise derz boşalmaları meydana gelmiştir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 41. ↩︎