Sadullah Tezcan “PENDİK (Başlangıçtan 1924’e Kadar)” isimli kitabında “Silindirik Sarnıç” ile ilgili şu bilgileri veriyor:

“Günümüzde Hisar Sokak’ta pek çok seyyahın ve araştırmacının dikkatini çekmiş olan, tuğladan yapılmış silindir şeklinde bir su sarnıcının kalıntıları görünmektedir. Richard Pococke üzeri açık, toprak içinde yer alan bu sarnıcın bahçelerin sulanması işinde kullanıldığını yazar (Richard Pococke – A Description of the East and some other Countries. London 1743 C.2 s.98)

R. Janin, İzmit yolu üzerindeki hemzemin geçidin sol tarafındaki yamaçta bulunduğunu ifade ettiği silindirik sarnıçın yaklaşık 40 m. çapında olduğunu, iyi bakılmış olduğunu ve içinde Türklere ait bir çiftlik olduğunu bildirir (R. Janin – La banlieue Asiatique de Constantinople E.0.XXII 1923 s.198). Sarnıçın silindirik oluşu bazı yanılgılara sebep olmuş, onun büyük bir hisar burcu olabileceği düşünülmüştür. W.F. Ainswort’un sözünü ettiği muazzam kale kalıntısının bu sarnıç kalıntıları olması muhtemeldir. Günümüzde bu sarnıç kalıntılarının bulunduğu sokağa Hisar Sokak adı verilmiş olması bu yanlışlığın devamı sonucudur.”

Neval Konuk’un “Pendik Tüm Tarihi İle” adlı kitabında şöyle bir bölüm var:

“Silindirik Sarnıç: Hisar Sokak’ta pek çok seyyahın ve araştırmacının dikkatini çeken, tuğladan yapılmış silindirik bir su sarnıcının kalıntıları bulmaktadır. Richard Pococke adlı araştırmacıya göre, toprak içinde yer alan bu sarnıç bahçe sulama işlerinde kullanılmıştır. Sarnıcın silindirik olması sebebiyle yanılgılara sebep olduğu ve uzunca bir dönem ‘büyük bir hisar burcu’ olduğu sanılmıştır. Günümüzde sarnıç kalıntılarının yer aldığı sokağa “Hisar Sokak” adının verilmiş olması da bu yanılgının bir sonucudur.”

R. Janin tarafından silindirik sarnıç ile ilgili yapılan orijinal anlatım ise aşağıdadır:

“Bugün Pendik’te, eski yapılardan neredeyse hiç iz kalmamıştır; yalnızca kalın duvar temellerinden birkaç parça ve terk edilmiş birkaç sütun başlığı görülebilir. Geçtiğimiz yıl bir özel mülk içinde yapılan çalışmalar, açıkça Bizans karakteri taşıyan önemli bir yapının temellerini ortaya çıkarmıştır. Sistemli bir şekilde yapılacak kazılar muhtemelen değerli sonuçlar verecektir. Köyün doğusunda, İzmit yolu üzerindeki hemzemin geçidin sol tarafında, tepenin yamaçlarına oyulmuş, yaklaşık kırk metre çapında açık havada bir dairesel sarnıç oldukça iyi korunmuştur. Bir Türk çiftliği bu yapının içine yerleşmiş durumdadır. Demiryolu boyunca uzanan bahçelerde, eskiden Bizans dönemine ait mezarlar bulunmuştur, ancak bunlar özel bir ilgi taşımaz. Son olarak, sarnıcın yaklaşık beş yüz metre ilerisinde ve İzmit yolu boyunca, bir ‘ayazma’ yani kutsal çeşme bulunmaktadır; Yunanlılar burada Vaftizci Yahya’nın başının kesilişini anma bayramını kutlarlar. Acaba öncünün başının birkaç yıl boyunca muhafaza edildiği yer Cosilaos burada olabilir mi? Çevredeki bahçelerde ve deniz kıyısında görülen önemli Bizans kalıntıları, bunu doğrular niteliktedir.”1

Araştırma: Kıvanç Ali Anıl

  1. La banlieue asiatique de Constantinople : Étude historique et topographique (Suite [1.])
     [article] ↩︎
✶ Medya