Stüdyo Ankara ili, Çankaya ilçesi, Anıttepe mahallesinde, 6820 ada 29 parselde, Milli Kütüphane’nin hemen kuzeyinde bulunmaktadır.

Stüdyo 29.03.2019 tarih ve 6540 sayılı kararla koruma grubu “1” olarak tescillenmiştir.

Yıkım tehdidiyle karşı karşıya olan TRT Arı ve Orkut Stüdyoları’nın tescil taleplerinin reddedilmesini ve yapıların bulunduğu alana ilişkin plan değişikliğini yargıya taşıyan Mimarlar Odası Ankara Şubesi, “Bilirkişiler kültür mirasımız TRT Arı ve Orkut Stüdyolarının korunması gerektiği ve plan değişikliğinin kamu yararına uygun olmadığı yönünde görüş bildirdi” dedi.

Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin yapının tescil talebinin reddedilmesine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na açtığı davada Ankara 4. İdare Mahkemesi Başkanlığı’na sunulan Bilirkişi Raporu açıklandı. Bilirkişiler TRT Arı ve Orkut Stüdyoları’nın döneminin özgün niteliklerini taşıması ve kentsel ölçekte giderek azalan modern mimarinin ender bir örneği olması, sosyal belgesel değerleri ile birlikte kent, mimarlık, yapı ve medya teknoloji tarihi açısından kültürel ve eğitsel verileri gelecek nesillere iletecek olması ile kamusal yargının bulunması nedenleriyle korunması gereken taşınmaz kültür mirası niteliğinde olduğu ve 660 sayılı Yüksek Kurul ilke kararına göre ‘toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılar olarak 1. Grup yapılar kapsamında tescillenmesi, konumlandığı parselin koruma alanı olarak belirlenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine vardı.

Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin yapıların bulunduğu 6820 ada 29 parselin ticaret kullanımına dönüştürülmesine yönelik yapılan ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 27.11.2016 tarih ve 2359 sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 Nazım İmar Planı değişikliğine ilişkin Ankara 9. İdare Mahkemesi’nde açtığı davada da bilirkişi raporu çıktı. Raporda söz konusu plan değişikliğinin üst kademe 1/25000 ölçekli nazım imar planına, imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı yönünde görüş bildirildi.Konuyu değerlendiren Mimarlar Odası Ankara Şube Başkanı Tezcan Karakuş Candan, “Günümüzde Tarım Kredi Kooperatifleri Birliği binası, TRT Arı ve Orkut Stüdyoları olarak kullanılan yapının mimarları Rahmi Bediz ve Demirtaş Kamçıl’dır. Yapı Türkiye’nin önemli medya yapılarındandır. Kullanılmaya başladığı zamandan itibaren sosyal yaşama konu olmuş ve kültürel açıdan özgün değerler taşımaktadır. Kültür varlığı olarak tescil edilmesi gereken yapının bulunduğu taşınmaza ilişkin mülkiyet sahibi tarafından yıkılarak kat karşılığı inşaat sözleşmesi yöntemiyle ihale edildiği ortadır. Yapı her an yıkım tehdidi ile karşı karşıyadır. Bilirkişi raporları kamu yararı adına sevindiricidir ve mücadelemizin ne kadar haklı olduğunu göstermektedir” dedi.

Candan, şöyle devam etti:“Rasyonel mimarlık öğeleri taşıyan yapı içerdiği değerleri, topluma sundukları, mimari özellikleri, toplumsal bellekteki yeri ile Ankara, TRT ve toplum için çok önemlidir. Yapı ayrıca, gerek malzeme, gerekse de biçimsel nitelikleri – özgün cephesi, detayları ve plan şeması- bakımından 1960’ların tipik mimari özelliklerini taşımaktadır. Yapı yapıldığı günden bu yana kullanılmasından dolayı süreklilik değeri vardır. Bugün işlevsel ve ekonomik değerini de hala korumakta olan yapı Ankara’nın ve kentlinin geleceğinde de tarihsel, kültürel ve mimari değerini koruyacaktır. Gelecek kuşaklara aktarılmalıdır.”¹

Arı Sineması’nın mimari projesini dönemin tanınmış mimarlarından Rahmi Bediz ve Demirtaş Kamçıl yaptılar. 1968 yılında onaylanan ve aynı yıl Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından tescil edilen projede, sekreter üye olarak Yılmaz İnkaya’nın imzası bulunuyordu. Rahmi Bediz ve Demirtaş Kamçıl’ın Ankara’da 1952 yılında kurmuş oldukları mimarlık bürosu, 1980 yılına kadar yakından bildiğimiz birçok projeyi gerçekleştirdi. Bunlar arasında İsrail Evleri, MTA, TPAO, TRT Genel Müdürlük binası, Fransız Kültür, And Çarşısı, Onur Çarşısı, Moda Çarşısı, Soysal Han, Kuğulu Pasajı ve Arı Sineması sayılabilir.12 bin metre kare inşaat alanı üzerine kurulmuş olan Arı Sineması binasının girişe göre hemen solunda zengin çeşidi ve oturma bölümüyle Arılar Pastanesi yer alıyordu. İsteyen burada sinema saatine kadar vakit geçirebilir ve bir şeyler yiyip içebilirdi. Arı Sineması, kompleks mimari tasarımının yanı sıra iç düzenlemesiyle de dikkat çekiciydi. Sinemanın Balkon, Kulüp ve Salon şeklinde adlandırılan 3 katı vardı. Sinemaya giriş, bilet gişelerinin ve film tanıtım panolarının da bulunduğu bir ön bölümden yapılırdı. Bilet gişesinde dönen iki gözlü ahşap tabla bizim için oldukça yeniydi. Bir gözüne siz parayı koyardınız, diğer gözüne ise gişe görevlisi biletinizi koyardı. Tabla çevrildiğinde para ve bilet yer değiştirirdi. Böylece biletinizi aldıktan sonra kulüp adı verilen orta kattan sinemaya giriş yapabilirdiniz.Sinema girişinde ve fuaye bölümünde duvarları seramik panolar süslerdi. Sinema girişinde yer alan pano Prof. Dr. Hamiye Çolakoğlu’nun, diğerleri ise seramik sanatçımız Cemil Eren’in eserleriydi. Fuaye bölümünde biri kulüp, diğeri salon kısmında iki küçük havuz bulunurdu. Dipleri parlak çakıl taşları ile doldurulmuş bu havuzlar şeffaf plastik bir madde ile kaplandıklarından, havuzun içi su dolu gibi dururdu. Arı Sineması’na gidip bu taşlara dokunmaya çalışmamış kişi sanırım yoktur. Oturma koltuklarının olduğu bölümlere, üzerinde “tekler” ve “çiftler” yazan iki ayrı kapıdan girilirdi. Tekler-çiftler meselesi, uzun yıllar bekarlar ya da evli ve sevgililer gibi yorumlanarak espri konusu yapılmıştı. Kapıların hemen arkasında ise fuaye bölümünden sızacak ışığı önlemek amacıyla bordo renkli kalın kadife perdeler bulunurdu.Film başlamadan önce gong üç kez çalardı. İkincisinden sonra salonun ışıkları yavaş yavaş kararmaya ve renk değiştirmeye başlardı. Salonun tavanında bal peteğini çağrıştıracak şekilde yerleştirilmiş panellerden oluşan oldukça değişik ve ilginç bir aydınlatma sistemi vardı. Peteklerin renk değişimini izlemek başlı başına bir olaydı. Arkasından üzerinde Ziraat Bankası amblemi bulunan bal renkli büyük perde yavaş yavaş açılır ve film başlardı. Arı Sineması’nda filme geçilmeden önce Ziraat Bankası reklamı ve aynı banka tarafından hazırlanan haber kuşağı gösterilirdi. Reklam ve haber kuşağının fon müziği, Gioachino Rossini’nin ‘Sevil Beberi Operası’ uvertürüydü. Bu müzik kulağımıza o kadar yer etmişti ki, bugün bile bir yerde duysam aklıma hemen Ziraat Bankası ve Arı Sineması gelir.

Arı Sineması’nın içinde bulunduğu yapı topluluğu, Tarım Kredi Kooperatifleri Yardımlaşma Birliği Vakfı tarafından inşa edilmişti. Kooperatif, bu yapıyı kooperatifçilik eğitim sitesi olarak kurgulamıştı. Bu kurguya göre yapı topluluğu içinde sinema, tiyatro, düğün salonu, okul ve iş hanı gibi bölümler bulunuyordu. Yapı planlandığı gibi inşa edildi ancak planlandığı şekilde kullanılamadı. Bunun nedeni, 1968 yılında Mithatpaşa Caddesi’ndeki binasında siyah-beyaz olarak yayına başlayan TRT’nin binaya talip olmasıydı. Kooperatif ve TRT yetkilileri arasında yapılan anlaşma sonrası binanın bir bölümü TRT’nin kullanımına verildi. Bir bölümünde Arı Sineması ve Arılar Pastanesi açıldı. Diğer bölümü ise kooperatifin kullanımında kaldı. TRT’ye verilen bölümde bulunan tiyatro, işlev değişikliği ile stüdyoya dönüştürüldü. Başlangıçta adı Arı Stüdyosu olan bu bölümün adı, 1974 yılında Orkut Stüdyosu olarak değiştirildi. Komplekste yer alan diğer bölümlerden işhanı, Tarım Kredi Kooperatifleri Genel Müdürlüğü olarak kullanıldı. Günümüzde de aynı amaçla kullanılmaktadır. Kompleksin Arı Sineması olan bölümü son yıllarda kan kaybetmekle birlikte 1968 yılından 1985 yılına kadar sinema olarak varlığını sürdürdü. Arı Sineması, sinema sektörünün krize girdiği 1970’li yıllardan kısa süre önce açılmış olmasına karşın getirdiği kaliteli filmler ve son yıllarında da konserler sayesinde dayanabildi. 1985 yılı bitiminde TRT tarafından 49 yıllığına kiralanarak stüdyoya dönüştürüldü ve Arı Stüdyosu adıyla kullanıma açıldı. Stüdyoya dönüştürülme sırasında sinemanın mimari özelliklerinin korunduğu bilinmektedir. Arılar Pastanesi ise yanlış hatırlamıyorsam sinemanın kapanması sonrasında 7. Cadde üzerine taşındı. Pastanenin yerinde günümüzde Tarım Kredi Kooperatifleri Yardımlaşma Birliği Merkezi bulunmaktadır.²

¹-Mimarlar Odası Ankara — “TRT Arı ve Orkut Stüdyoları Korunmalıdır”

²-Emekbahçeli — Arı Sineması