1924 Ankara Haritası’nda Ali Taşı Çeşmesi olarak yazılmıştır.

1924 Ankara Haritası’nda ‘Ali Taşı Çeşmesi’ şeklinde adı yazılarak gösterilen çeşme, kale içinde, Alitaşı Sokak üzerinde sağ kolda yer almaktadır. “Ali Taşı” adlandırması, Ankara Kalesi’nin Akkale tarafında yerde duran ve yaklaşık 1 metre çapında olan yuvarlak biçimli bir taştan kaynaklanmaktadır. Halk arasında bu taşla ilgili çeşitli anlatımlar yaygındır. Çeşme, Alaaddin Camisi önünden Alitaşı Sokak’ı takiben mahalle içine doğru ilerlendiğinde biraz ileride bulunmaktadır. Elmadağ suyunu kullandığı bilinen çeşmenin üzerinde 2 tane mermer kitabe vardır. Ankara çeşmeleri içinde kitabesi günümüze ulaşmış az sayıdaki çeşmeden biri olduğu söylenebilir.

Kitabelerden üstte yer alan çeşmenin yapımına aittir. İki satır halinde düzenlenmiş olan kitabe yazısı, “Alay katibi Hacı Osman Efendi kerimesi ve Abdülhalim Efendi zevcesi Emine Hanım Hayratıdır 1330” şeklinde okunmuştur. Kitabeden çeşmenin, Hicri 1330 (Miladi, 1912) tarihinde Emine Hanım tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Çeşme bu nedenle yaygın olarak ‘Emine Hanım Çeşmesi’ adıyla bilinmektedir. Kitabelerden altta yer alan ise, üç satır halinde yazılmış bir onarım kitabesidir. Kitabede, Kaymakam Hamza Bey’in çeşmeyi, Hicri 1334-1336 (Miladi 1916-1918) tarihinde tamir ettirdiği belirtilmektedir.

1987 yılında tescil edildiği bilinen çeşme, günümüzde de varlığını korumakla birlikte, yıllardır bakımsız ve kullanılmaz halde bırakılmıştır (Ali Taşı Çeşmesi: envanter.gov.tr). Kesme ve moloz taşlar kullanılarak yapılmış olan çeşmenin, yalak taşı asfaltlama nedeniyle tamamen zemine gömülmüştür. Lülesi yerinde değildir. Dikdörtgen planlı olan çeşmenin, beşik çatı tabir edilen, ortadan kırma bir çatı altına alındığı görülmektedir. Çeşmenin ana gövdesi üzerinde yapıya türbe görüntüsü verecek şekilde bir düzenleme yapılmıştır. Ana gövdenin kenarlarında dikey yerleştirilen ve hafif dışarı taşırılarak sütun görünümü kazandırılan iki kenar taşı bulunmaktadır. İki parça taşın birleştirilmesinden oluşan bu sütunların üzerine saçak şeklinde bir silme yerleştirilmiştir. Silmenin üzerinde ise taşlar kavisli biçimde yerleştirilerek oluşturulmuş sivri bir kemer yer almaktadır. Bu kemerin oluşturduğu sağır niş içine kitabeler yerleştirilmiştir. Günümüzde çeşmeye betondan yeni bir yalak taşı eklenmiş ve plastik borulu bir musluk dıştan takılarak kullanılır hale getirilmiştir. Yapılan eklemelerin çeşmenin tarihi yapısıyla uyumlu olmadığı çok açıktır.

Kaynak: Osmanlı Dönemi’nde Ankara’nın Mahalle Çeşmeleri

✶ Medya

✶ Kaynaklar