Kayseri’nin Talas ilçesine bağlı Zincidere Mahallesi’nde, bugün askeri birlik alanı içinde kalan bu manastır kompleksi, 18. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmeye başlanmış ve 1864 yılına kadar çeşitli yapılarla genişletilmiştir. Böylece Kayseri çevresindeki en büyük ve işlevsel manastır komplekslerinden biri hâline gelmiştir. Türkçe konuşan Rum Ortodoks Hristiyan toplumunun hem dini hem de sosyal yaşamına hizmet eden bu yapı grubu, Zincidere Vaftizci Yahya Manastırı adıyla anılmakta ve çok işlevli bir dini-sosyal kompleks örneğidir. Zincidere Vaftizci Yahya Manastırı, sadece dini ibadet için değil; eğitim, sosyal yardım, barınma ve sağlık işlevleriyle çok yönlü bir Ortodoks manastır yerleşkesi örneğidir. Bu okullarda, ileride Kapadokya’daki Rum köylerine dağılacak olan öğretmenler ve papazlar yetiştiriliyordu.

Ana Yapı: Agios Ioannis Prodromos Kilisesi (Vaftizci Yahya Kilisesi)
Manastırın merkezinde yer alan bazilikal planlı kilise, doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen olarak inşa edilmiştir. Üç nefli olan yapının doğusunda üç yarım yuvarlak apsis yer almakta, batı kısmında ise narteks (giriş mekânı) bulunmaktadır. Naosu ayıran kemerler, yapıya mimari derinlik kazandırır. Örtü sistemi olarak ortada kubbe, yanlarda ise tonozlar kullanılmıştır. Yapıda toplam 12 pencere ile içerinin doğal ışıkla aydınlanması sağlanmış, ayrıca kilisenin kuzey ve güney cephelerinde simetrik çift katlı pencere düzeni dikkat çeker. İç mekândaki resimlerde Hz. İsa’nın hayatı konu edilmiştir; kubbede Pantokrator İsa, kubbe eteğinde Meryem ve havariler betimlenmiştir. Ancak bu fresklerin bir kısmı zamanla tahrip olmuştur. Yapının ilk kitabesi 1728 tarihli olup, 1800’lü yıllarda çeşitli eklemeler yapılmıştır. İnşaatta düzgün kesme taş kullanılmış, kitabelerde Anastas, Murat Kalfa, Hacı Zümrüt ve Hacı Anton gibi ustaların ve bağışçıların isimleri geçmektedir.

Aziz Haralambos Şapeli ve Ayazma
1840 yılında ana kilisenin güneybatı köşesine, tek nefli küçük bir şapel olan Aziz Haralambos Kilisesi inşa edilmiştir. Bu yapının altında Aziz Panteleimon’a adanmış, hastalara ve akıl rahatsızlığı olanlara şifa amacıyla kullanılan karanlık bir ayazma yer almaktadır.

Çan Kulesi
1864 yılında, Zincidereli Uzun Kosmo tarafından 13 metre yüksekliğinde bir çan kulesi inşa edilmiştir. Kulenin çanı İzmir’den getirtilmiş olup manastıra görsel ve işitsel bir kimlik kazandırmıştır.

Eğitim Kurumları
Kompleks zamanla bir eğitim merkezine dönüşmüştür:

  • 1882’de “Rodokanakios Ieratiki Sholi” adıyla bir papaz mektebi açılmıştır. 1906’da üç katlı yeni bir bina inşa edilerek ruhban eğitimi burada sürdürülmüştür.
  • 1885’te “Kentrikan Kappadokikon Partenagogion” adıyla iki katlı, 12 odalı kızlar okulu inşa edilmiştir.
  • 1891’de, köylerden gelen öksüz erkek çocuklar için “Orfanotrofion Arrenon” (Erkek Yetimhane) kurulmuş, 1897’de bu işlev için ayrı bir bina yapılmıştır.
  • 1892’de ise kız çocuklarına yönelik bir kız yetimhanesi (Daruleytam) inşa edilmiştir.

✶ Kaynaklar