Sen Bazil Cizvit Mektebi, Kayseri Kiçikapı Mevkisi’nde Sen Jozef Cizvit Mektebi ile birlikte Cizvit rahipleri tarafından açılmıştır. Sen Bazil Cizvit Mektebi erkek mektebi, Sen Jozef Cizvit Mektebi ise kız mektebi olarak faaliyet göstermiştir. İki mektebin müdürlüğünü Mösyö Bob yürütmüştür. Bu iki mektep, 1901 tarihli antlaşma/belgeyle tasdik edilmiş ve 7 Kanun-ı Evvel 1321’de, yani yaklaşık Aralık 1905’te ruhsatlandırılmıştır.

Cizvitlerin Kayseri’deki eğitim faaliyetleri, Sen Bazil ve Sen Jozef mekteplerinin açılışından önce başlamıştır. Cizvitlerin Kayseri’de okul açması, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı topraklarında yoğunlaşan misyonerlik faaliyetleriyle bağlantılıdır. Cizvitler bu dönemde eğitim kurumlarını Hristiyanlaştırma ve Katolikleştirme faaliyetlerinin önemli bir aracı olarak kullanmıştır. Islahat Fermanı’nın sağladığı ortam ve Osmanlı Devleti’nin zayıflayan merkezî denetimi, Cizvitlerin Anadolu’daki faaliyetlerini kolaylaştırmıştır. Bir arşiv belgesine göre Cizvitler 1881’de Kayseri’ye gelmiştir. Şehirde farklı azınlık gruplarının bulunması, misyonerlik çalışmaları için uygun bir zemin oluşturmuştur.

1891’de Kayseri’de ilk Cizvit Mektebi açılmış ve bu mektepte Per Budouse adlı Cizvit misyoneri eğitim faaliyetleri yürütmüştür. Kayseri Mutasarrıflığı tarafından bu mektebin ruhsatname programı istenmiş, ruhsat verilmemesi hâlinde kapatılacağı Per Budouse’a bildirilmiştir. Per Budouse’un durumu Ankara Vilayeti’ne iletmesi üzerine, mektebin açılış talebinin, ruhsatnamesinin ve programının Maarif Nezareti’nin bilgisi dâhilinde olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte 1891-1892 Maarif Salnamesi’nde Katoliklere ait bir okulun varlığına rastlanmamıştır. Bu durum, mektebin faaliyetlerini sürdürememiş olması veya resmî kayıtlara geçmemiş bulunmasıyla açıklanmıştır.

Katoliklere ait bir mektebin varlığı, 1900-1901 tarihli salnamede şehir merkezinde bulunan bir ibtidai mektep olarak kaydedilmiştir. 1898-1899 tarihli Maarif Nezareti Umumiye Salnamesi’nde ise Katoliklere ait idadi derecesinde bir mektep yer almıştır. Bu mektep Murahhas Bogos Efendi adına ruhsatlıdır ve burada 110 erkek ile 110 kız öğrencinin öğrenim gördüğü belirtilmiştir. Bu bilgiler, Cizvitlerin Sen Bazil ve Sen Jozef mekteplerinden önce de Kayseri’de eğitim faaliyetleri yürüttüğünü göstermektedir.

1319/1902 tarihli bir belgede Sen Bazil ve Sen Jozef mekteplerinde okutulan kitaplar, görev yapan öğretmenlerin isimleri, diplomaları ve diğer hususlar açıklanmıştır. Aynı belgede, Cizvit papazlarının Kayseri Sancağı’nda satın alarak mektep, kilise, muayenehane ve eczahaneye çevirdikleri evlerin, binaların ve odaların ferağ işleminin yapılması Fransa konsolosu tarafından talep edilmiştir. Kayseri’deki Cizvit papazları Tusi Mahallesi’nde 11 hane satın almış, bu haneleri birleştirerek mektep ve kilise hâline getirmiştir. Ayrıca Kankoboğan Mahallesi’nde kilise karşısında aldıkları hane ile üç haneyi birleştirerek mabed, mektep, muayenehane ve eczane inşa etmişlerdir. Satmak istedikleri diğer iki haneyi de mekteplere ve kiliseye ilhak edeceklerinin anlaşılması üzerine Kayseri Mutasarrıflığı meseleyi Fransa konsolosluğuna taşımıştır.

Anadolu’da açılan misyoner mekteplerinin masrafları kısmen misyonerlerden, kısmen ecnebi cemaatlerden karşılanmıştır. Bazı yerlerde İslam’a mahsus kız mektebi bulunmadığından, Müslüman ailelerden kızlarını Cizvit Mektebi’ne göndermeye hevesli olanlar çıkmıştır. Bunun üzerine derhal tebligat gönderilerek bu durum engellenmek istenmiştir. Misyonerlerin halkı çeşitli yollarla kendilerine çekmelerini önlemek için liva merkezlerinde birer inâs mektebi kurulması gündeme gelmiştir. Cizvit faaliyetlerinin sürdüğü dönemde Ankara Vilayet Salnamesi’ne göre Kayseri sancak merkezinde 58, çevre köylerde ise toplam 161 İslam mektebi bulunmaktaydı. Ancak bazı belgelerde Kayseri çevresindeki kimi köylerde mektep bulunmadığı veya mevcut mekteplerin harap durumda olduğu belirtilmiştir.

Kayseri’de Cizvit okullarında yaklaşık 608 öğrenci öğrenim görmüş, öğretmenlerin çoğunluğu Cizvit papazlarından oluşmuştur. Cizvitler, öğretmen ihtiyacını karşılamak için bulundukları bölgenin yapısına uygun öğretmenler yetiştirmeyi amaçlamıştır. Bunun için papazlar arasından seçilen uygun adaylara eğitim vermiştir. Kayseri’de biri kadınlara, biri erkeklere yönelik olmak üzere iki öğretmen okulu açılmıştır.

Cizvitlerin Kayseri’deki eğitim faaliyetleri, arsa satın alma, ev kiralama, küçük hanelerde ikamet etme ve bu yapıları zamanla mektep, mabed, kilise, muayenehane veya eczane hâline getirme biçiminde yürütülmüştür. Devlet ve mahallî idareler bu faaliyetleri sınırlandırmak için çeşitli tedbirler almıştır. Bunlar arasında okulların ruhsatlandırılması, Maarif müfettişleri tarafından teftiş edilmesi, ders programlarının istenmesi, padişah iradesi olmadan yeni mektep açılmasının yasaklanması ve yeni açılacak okulların vergilendirilmesi gibi uygulamalar yer almıştır. Cizvit misyonerleri ise bazı okulları mabed, hastane veya dükkân gibi göstererek vergiden muaf tutmaya çalışmıştır. Ayrıca ruhsatsız yapıları okul hâline getirmeye devam etmiştir.

Sen Bazil Cizvit Mektebi’nin faaliyetlerine, Sen Jozef Cizvit Mektebi ile birlikte 1914 yılında son verilmiştir. Osmanlı Devleti’nin Ekim ayı sonunda I. Dünya Savaşı’na katılması üzerine 15 Kasım 1914’te düşman devletler tebaasına ve kurumlarına uygulanmak üzere bir zabıtname hazırlanmıştır. 25 maddeden oluşan bu zabıtnamenin 18. maddesi Osmanlı Devleti’ne düşman devlete ait eğitim kurumlarına el koyma yetkisi vermiştir. Bu maddeyle Osmanlı Devleti, düşman devletlerin tebaasına mensup tüm eğitim kurumlarını tahliye etme ve bu binaları gerekli görüldüğü takdirde kullanma yetkisine sahip olmuştur. Sen Bazil Cizvit Mektebi, Sen Jozef Cizvit Mektebi ile birlikte muhtemelen 1916 yılı itibarıyla askerî hastane olarak kullanılmıştır.

1927 yılında Kayseri Lisesi’nin iki katlı binası öğretim faaliyetleri için yeterli gelmeyince, okul yakınındaki iki Cizvit Mektebi satın alınarak Kayseri Lisesi’ne eklenmiştir. Sen Bazil Cizvit Mektebi, Sen Jozef Cizvit Mektebi ile birlikte yemekhane, kütüphane ve müsamere salonu olarak düzenlenmiştir. Öğretime bu düzenleme ile devam edilmiştir. 1933 yılında Cizvit Mektepleri’nde çıkan yangın, çatı katında başlamış ve kısa sürede tüm binayı tehdit etmiştir. Yetkililerin müdahalesiyle yangın kontrol altına alınmışsa da yapı büyük zarar görmüştür. Yapı muhtemelen bu tarihten sonra yıktırılmıştır.

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar