Hacı Mehmet Çeşmesi (Ahmet Paşa Çeşmesi), H.1222 / M.1807 tarihinde inşa edilmiştir. Bahçebaşı Mahallesi, Adak Sokağı üzerinde bulunan çeşme, doğu yöndeki eve bitişik olarak yapılmış olup nişi güneye bakmaktadır. Dikey dikdörtgen formda inşa edilen eser, iç içe iki kemerli bir düzen göstermektedir. Dıştaki hafif sivri kemer, yanlarda yekpare taştan yapılan ayaklar üzerine oturmakta; içteki sivri kemerli niş de yine yekpare taş ayaklar üzerine oturmaktadır. Dış kemerin kilit taşı üzerindeki dairenin içerisine geometrik motifler işlenmiş, iç kemerin kilit taşı üzerinde ise mızrak ucuna benzetilen bir motif yer almaktadır. İç kemerin dış yanları iki sıra silme ile hareketlendirilmiştir.

Çeşmede inşa malzemesi olarak kesme taş kullanılmış, ayna taşı ve kitabeler mermerden yapılmıştır. Ancak kesme taşın dayanıksız olması sebebiyle yapı tahribata uğramıştır. Doğudaki ayak ile kemerin alt bölümü kısmen tahrip olmuştur. Orijinal mermer ayna taşı iptal edilmiş, ayna taşının hemen üstündeki duvar üzerine açılan deliğe musluk bağlanmıştır. Çeşme nişi içerisinde betondan yapılan sekiler bulunmaktadır.

Eserin orijinal yüksekliği 5.20 m. iken, saçak kısmındaki düz silmeler ile bunun altındaki dekoratif konsol dizisini oluşturan taş sırasının yıkılması sonucu yüksekliği 4.90 m.’ye düşmüştür. Çeşme 4.90 m. yüksekliğinde, 4.30 m. genişliğinde ve 1.26 m. derinliğindedir. Yanlardaki ayaklar üzerinden başlayan silmelerin saçağın tamamında devam ettiği anlaşılmakta, ancak bu silmelerden yalnızca doğu kısmında çok az bir bölümü korunabilmiştir. Bu saçak silmesinin üzerindeki ikinci silme kuşağı ile dekoratif konsol dizisi tamamen yıkılmıştır.

Dikdörtgen alınlığın köşelerine birer adet taş kabara yerleştirilmiştir. Üç kademeli olan bu taş kabaraların üzeri yanlarda tırtırlı şekilde yapılmıştır. Merkezde ise etrafa ışık saçan bir hale gibi düzenlenen kabaralar, form itibariyle kavuk biçimindedir. İki taş kabaranın tam ortasında ve dış kemerin kilit taşının hemen üzerinde yer alan kuş köşkü tamamen yıkılmıştır; ancak yeri belirlenebilmektedir.

Çeşmenin süsleme unsurlarını cephedeki kenar ve saçak silmeleri, kuş köşkü, taş kabaralar ve kemer kilit taşı üzerindeki şekiller oluşturmaktadır. İç kısımdaki sivri kemerin altına yerleştirildiği anlaşılan inşa kitabesi günümüze ulaşmamış, yalnızca kitabeye ait yuva boş olarak kalmıştır. Bununla birlikte H.1222 / M.1807 tarihli inşa kitabesi metni şu şekildedir:

“Havz-ı kevser-i saîddır suyun içen duâ ile
Evvelinde besmelesiyle bile rahmâni’r-rahîm
Ahirinde hamd ile
Halvâ-i sükkerden alubdur dilde lisândan …..
Hem tathîr üzre …
İçre hiç …
Mengût târîhten çıkardın çeşmenin târîhini
Muhtasar kıldı kelâm içinden
Sene 1222. (M.1807)”

Çeşme, H.1287 / M.1870 yılında Ahmed Paşa tarafından onarılmıştır. Kemer kilit taşının hemen üzerinde yer alan 12 satırlık onarım kitabesi ta‘lik yazı ile yazılmış olup metni şu şekildedir:

“Sarf-ı himmet iderek eyledi Ahmed Paşa
Vatan-ı asli olan Kayseri şehrin ihyâ
Bildi muhtâc idi âba bu vilâyet halkı
Mâ-i ihsânı ile onları kıldı irva
Çekdi bende yol azıtmıştı bu mâ-i hayvân
İtdi emr ile yine râh-ı kadîmin mecrâ
Ya‘ni tâ başdan alub yollarını tecdid iderek
İtdi bu mâ-i hayâtı bu mahalden icrâ
Peder ve mâderinin rûhunu şâd itmek içün
Böyle hayrâta ânı kıldı muvaffak Mevlâ
Teşnegân söyledi mengût ile fevz-i târîh
Âbe kandırdı cihân halkını Ahmed Paşa
Sene 1287 (1870).”

İnşa tarihini kesin olarak bildiğimiz eser, yapılışından 65 yıl sonra yenilenmiş; statik olarak ayakta kalma mücadelesi verdiği dönemin ardından günümüzde yıkılmıştır.

✶ Medya

✶ Kaynaklar