1924 Ankara Haritası’nda, Sabuni Mescidi’nin (Karanlık Mescidi) kuzeybatı tarafında ‘Sabuni Çeşmesi’ adıyla kaydedilmiş bir çeşme bulunduğu görülmektedir. Sabuni Mescidi, günümüzde Sakarya Mahallesi’nde (Hamamarkası bölgesinde) Kümbet Sokak ile Uzun Kavak Sokak’ın kesişme noktasındadır. Sabuni Çeşmesi ise mescitten biraz ilerde, Kümbet Sokak ile Eylül Sokak’ın kesişme noktasında yer almaktadır. Günümüzde görülebilir durumda olan çeşmeye, Ulucanlar Caddesi üzerinden Kümbet Sokak takip edilerek ulaşmak mümkündür. Sabuni Çeşmesi’nin bir diğer adı da Kadıoğlu Çeşmesi’dir (envanter.gov.tr). Kaynaklarda genellikle bu şekilde geçmektedir. Bazı kaynaklarda, çeşmenin bulunduğu sokağın eski adından hareketle ‘Cevizaltı Sokak Çeşmesi’ olarak adlandırıldığı da görülmüştür (Tuncer, s.33). Sabuni Çeşmesi mahalle evlerinden birine bitişik durumdadır. Çeşmenin depo bölümünün üstü, bu ev tarafından balkon olarak kullanılmaktadır.

Kitabesi bulunmayan ya da günümüze ulaşmamış olan Sabuni Çeşmesi, kesme taşlardan örülmüş yaklaşık 1 metre yüksekliğindeki temel üzerine, taş ve tuğla örgü olarak yapılmıştır. Taş temelden sonraki bölüm, kemerin başlangıç hizasından itibaren 4 sıra tuğla, bir sıra taş gelecek şekilde dekoratif olarak düzenlenmiştir. Kemer nişi içinde kalan bölümde tamamen taş kullanılmıştır. Çeşmenin yuvarlak biçimli derin bir nişi bulunmaktadır. Nişin üzerini, tuğla ve taş örgülü basık bir kemer kapatmaktadır. Kemerin üzerine gelen çeşmenin üst tarafında sadece tuğla örgü kullanılmıştır. Çeşmenin üzerinde yer alan orijinal korniş bölümü bugün yerinde değildir. Bu bölüme betonarme bir tavan yapılmıştır. Çeşmenin lülesi günümüzde zeminle neredeyse birleşmiş durumdadır. Yalak taşı ise zemine gömüldüğü için görünmemektedir. Çeşme, mimari yapısı göz önüne alınarak 15.-16. yüzyıla tarihlenmiştir. Çeşmenin 1980 yılında tescillendiği bilinmektedir.

Kaynak: Osmanlı Dönemi’nde Ankara’nın Mahalle Çeşmeleri

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar