Saraçzade Medresesi (veya Hacı Pir Efendi Medresesi) 1762 yılında inşa edilmiştir. Arşiv belgelerinde medresenin dikdörtgen planlı ve iki katlı bir düzene sahip olduğu, kapı ve pencere sövelerinde kesme taş, diğer duvar örgüsünde ise moloz taş kullanıldığı görülmektedir. Yangından önce yaklaşık yirmi hücreye sahip olduğu bilinen yapı, güneydoğu köşesinde yer alan mescit birimiyle birlikte avlulu bir düzen sunmaktaydı. Günümüze yalnızca mescit bölümü ve avlu kapısı ulaşabilmiştir.

Medrese, 19. yüzyılda meydana gelen bir yangın sonucu harap olmuş; arşiv belgelerinde 1865 yılı öncesinden itibaren yapının banisi olarak anılan Hacı Pir Efendi tarafından yeniden inşa ettirilmiştir. Mescidin doğu duvarındaki mermer üzerine talik hatla yazılmış yedi satırlık kitabe, bu yeniden inşa sürecine dair bilgi vermektedir.

Yangından önce iki katlı olduğu bilinen medresenin batı cephesinde yer alan eklentinin kaldırılmasıyla, bu bölümün Bizans Dönemi’ne ait daha eski bir yapıya dayandığı anlaşılmış; kapı kemer alınlıkları ile üst kısımlarda fresk izleri ortaya çıkarılmıştır. Mevcut mescidin yangın sonrası eklemeler nedeniyle orijinal plan şemasından kısmen saptığı, iç mekânda kalem işi süslemelerin yer aldığı, kuzey yönüne sonradan eklenen bir bölümle iç hacmin genişlediği ve doğu cephesinde son cemaat yerine açılan pencere çerçevelerinin günümüzde yenilenmiş durumda olduğu bilinmektedir.

Arşiv belgelerine göre medrese genel olarak sade tutulmuş; süslemeler yalnızca mihrapta ve günümüze ulaşmayan avlu ortasındaki şadırvanda bulunmaktaydı.

✶ İlişkili Yerler