Suli Paşa Hatun Kümbeti, Hicrî 740/Milâdî 1339-40 yılında inşa edilmiştir. Aslen bir hankâh olarak tasarlanan ve halk arasında “Köşk Medrese” diye bilinen yapının avlusunun merkezinde yer alır. Adını bulunduğu küçük tepecikten, yani Köşk Tepe’den almıştır.

Kümbet düzgün kesme taşla inşa edilmiş olup kaide, gövde ve külâhtan oluşur. Üst örtü içten kubbe, dıştan sekizgen piramidal külâh biçimindedir. Kuzey cephesinde üç bordürle çerçevelenmiş anıtsal bir taçkapı; diğer üç yönde ise sağır nişler içine yerleştirilmiş birer pencere bulunur. Kare ölçülerdeki kaide bölümü mumyalığa tekabül eder; buraya açılan kapı, sonradan mihrap biçimli bir duvarla kapatılmıştır. Kaide saçakları mukarnas kuşağıyla bezenmiştir.

Sekizgen planlı mescit bölümünde cepheler köşelerde duvara gömülü sütuncelerle sınırlandırılmış, sivri kör kemerlerle hareketlendirilmiştir. Sütuncelerin kaideleri süslü, gövde ve başlıkları ise sadedir; başlıklar sivri külâh formundadır. Gövde ile üst örtü arasındaki yazı kuşağında Bakara suresinden bir bölüm işlenmiştir.

Kuzeydeki taçkapı yapının en zengin süslenmiş unsurudur. Yanlarda mukarnas başlıklı sütunceler bulunur; gövdeleri zigzag ve zencirek motifleriyle işlenmiştir. Taçkapıyı kuşatan bordürde on kollu yıldız kompozisyonundan türetilmiş geometrik bezeme göze çarpar. Kavsarasız düzenlenen kapı sivri kemerle çerçevelenmiş, köşelikler bezemesiz bırakılmış, kemer üzerinde üç kabara yer almıştır. Süsleme programı taçkapı bordürlerinde, sütuncelerde ve kaidelerde yoğunlaşmış olup geometrik ve bitkisel motifler yüksek kabartma olarak işlenmiştir. Yapının bütününde düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.

Yapıda iki ayrı kitabe rivayeti mevcuttur: Batıdaki sütunce üzerinde bulunan küçük kitabede mimar Kaluyan bin Lokman adının geçtiği kabul edilmektedir. Ancak bu kitabe bugün oldukça tahrip olmuştur. Bunun dışında yapının ana kitabesi günümüze ulaşmamış, fakat Ahmed Nazif Efendi tarafından daha önce alınan kopyadan yapının Hicrî 739/Milâdî 1339 yılında Eretna Beyliği’nin kurucusu Alaeddin Eretna tarafından eşi Suli Paşa Hatun (Toa Hatun) için yaptırıldığı anlaşılmıştır. Kümbetin içinde Suli Paşa Hatun’un yanı sıra Alaeddin Eretna, oğulları Kıyasettin Mehmed ve torunu Alaeddin Ali Bey medfundur.

Eretna Beyliği, Anadolu’nun Moğol istilası sonrası oluşan siyasî ortamda, Sivas ve Kayseri merkezli olarak kurulmuş, askerî ve idarî teşkilâtında Selçuklu ve İlhanlı örneklerini takip etmiştir. Aslen Uygur Türklerinden gelen Alaeddin Eretna, İlhanlı hizmetinde noyan unvanını taşıyan bir emirdi. Adaletli, âlim ve cesur kişiliği, seyrek sakalı ve iri yapısı sebebiyle halk arasında “Köse Peygamber” olarak tanınmış, Anadolu’da nüfuz kazanarak önce Sivas’ı, ardından Kayseri’yi merkez edinmiştir. Onun eşi Suli Paşa Hatun ise kaynaklarda Anadolu’nun ilk kadın valisi olarak zikredilir. İbn Battûta, Kayseri’ye geldiğinde Alaeddin Eretna’nın Sivas’ta bulunduğunu, kendisini Kayseri Valisi sıfatıyla Suli Paşa Hatun’un karşıladığını kaydeder.

Melikgazi Belediyesi tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları 2024 yılı itibarıyla tamamlanmış, çevre düzenlemelerine başlanmıştır.

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar