Tophane Hamamı, Pazarkapı Mahallesi’nde, Nergis Sokak üzerinde ve Pazarkapı Camii’nin kuzeyinde yer alan, 16. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş Osmanlı dönemine ait bir hamamdır. Klasik Osmanlı hamam mimarisinin karakteristik özelliklerini yansıtan yapı, dört eyvan şemalı, kubbeli ve köşe halvet hücreli plan düzeniyle dikkat çeker. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen bir alan üzerine oturtulmuş olan hamam, geleneksel işleyiş sırasına uygun biçimde sıcaklık, ılıklık ve külhan bölümlerinden oluşmaktadır.

Hamamın güney kısmında, sıcaklık ve ılıklık bölümlerinin dışında konumlanan külhan, dar ve uzun dikdörtgen biçiminde olup beşik tonoz örtülüdür. Ilıklık kısmı tamamen yıkılmış durumdadır; ancak kayıtlar, bu bölümün üç kısımdan oluştuğunu göstermektedir. Kuzeydeki beşik tonoz örtülü mekân hela ve temizlik hücresi olarak, iki kubbeli diğer kısımlar ise dinlenme, alışma ve rahatlama alanı olarak kullanılmıştır. Sıcaklık bölümü ise plan bütünlüğü açısından en dikkat çekici kısımdır. Dört eyvan şemalı ve köşe halvet hücreli düzeniyle simetri esasına dayalı bir tasarım sergiler. Mekânların tamamı kubbe ile örtülüdür. Ortadaki göbek taşını örten büyük kubbede aydınlatma fenerinin bulunmaması, yapının diğer örneklerden ayrılan özgün bir niteliğidir.

Hamamın mimarı konusunda kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, Haşim Karpuz’un aktardığı üzere “Kasım” adlı bir mimardan söz edilmekte, ancak bu bilgi belgelerle doğrulanamamaktadır. Tarihî kaynaklarda, özellikle Âşık Mehmed ve Evliya Çelebi’nin seyahatnamelerinde yapıdan “Aşağı Hisar Hamamı” olarak bahsedilmiştir.

Tophane Hamamı, tarih boyunca çeşitli onarımlar geçirmiştir. Ancak 1978 yılı onarımından önceki döneme ait kayıtlar günümüze ulaşmamıştır. Özel mülkiyete ait olması nedeniyle koruma altına alınamamış ve zamanla çevresine yapılan betonarme binalar yüzünden özgün işlevini kaybetmiştir. Günümüzde dört bir yanı apartmanlarla kaplanmış olan yapı, uzun süre bir ticarethanenin deposu olarak kullanılmış ve bu süreçte ciddi tahribat görmüştür. Bugün Tophane Hamamı’ndan yalnızca sıcaklık bölümü ayakta kalmıştır.