Ağırnas Köyü, Kayseri’nin doğusunda, merkeze yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta, Koramaz Vadisi içinde kurulmuş tarihî bir yerleşimdir. Köyün adıyla ilgili farklı görüşler vardır: Kimi kaynaklar, ismin Hititlerden günümüze ulaşan antik yer adlarından biri olduğunu ve “sunak yeri” anlamına geldiğini ileri sürerken; bazıları ise Türkçe veya Arapça kökenli olduğunu, “ağır insan” ifadesinden türediğini belirtir.

Hititlerden sonra Kapadokya, Roma ve Bizans dönemlerinde de yerleşim alanı olarak kullanılan Ağırnas’ta bu dönemlerden kalma çok sayıda yer altı şehri, sığınak ve dehlizler bulunmaktadır. 16. yüzyılda Koramaz Nahiyesi’ne bağlı olan köyde, yüzyılın başlarında 53 gayrimüslim, 3 Müslüman hane, 2 değirmen ve 4 bezirhane bulunmaktaydı. Bu dönemde köyden 11.447 akçe vergi alınmaktaydı. 16. ve 17. yüzyıllarda el dokumacılığı gelişmiş, özellikle yumuşak ve kaliteli “Ağırnas pamuklusu” (boğası) adı verilen kumaşlar Avrupa’ya ihraç edilmiştir.

1835 depreminde büyük zarar gören köy, sonrasında dışarıdan göç almıştır. 19. yüzyıl sonlarında nüfusun %60’ını çiftçiler oluştururken; kiracılık, çobanlık, ırgatlık, nakkaşlık ve sıvacılık gibi meslekler de yaygındı. O dönemde köyde 2 cami, 1 kilise, 2 mektep, 7 bezirhane, 3 taş ocağı ve 25 adet güvercinlik vardı. Cehri ve kök boya üretimi önemli geçim kaynaklarındandı; özellikle 308 dönümlük cehri bahçelerinden elde edilen ürünler ihraç edilmekteydi. Ayrıca Koramaz Dağı’ndaki alçıtaşı madeninden yılda yaklaşık 900–1000 ton kaliteli alçı üretiliyordu.

19. yüzyılın sonlarına doğru köyde 298 ev bulunuyordu; bu evlerin fiyatları 750 ile 9000 kuruş arasında değişmekteydi. Nüfus ise yaklaşık 1300’dü: 198 hane Müslüman Türk, 60 hane ise Hristiyan Rum (Türk) idi. 1924 yılında nüfus mübadelesi kapsamında Rumlar Yunanistan’a gönderildi. Batı Trakya’ya yerleşenler, köylerine de “Ağırnas” adını verdiler. 2001’de bu Batı Trakya Ağırnas’ı ile “Kardeş Köy” ilan edilerek her yıl düzenlenen şenliklerle bağlar sürdürülmüştür.

Ağırnas’ta Ahmet Usta, Makoğlu, Hanönü, Cami, Kıl, Çeşme, Bezirhane, Karagöz Çeşmesi, Kilise, Kumru, Kınacı gibi sokaklar mevcuttu. 1909’da beş sınıflı bir ilkokul yapılmış, 1910’da belediye teşkilatı kurulmuş, 1935’te lağvedilmiş ancak 1957’de yeniden açılmıştır.

Mehmet Osman Başoğlu’nun girişimleriyle Tarihi Kentler Birliği ve ÇEKÜL Vakfı’nın desteğiyle köyün tarihî dokusu korunmuş ve onarılmıştır.

Köy, pek çok önemli şahsiyet yetiştirmiştir: Mimar Sinan, Müftü Mesud Efendi, Mustafa Ağırnaslı, Niyazi Ağırnaslı, Zurnacı İsmail Ozan ve Abdulkadir Zamantılı bunlar arasında sayılabilir. 1935 yılında nüfusu 1463 iken, 2007’de 2916’ya ulaşmıştır.

✶ Kaynaklar