1924 Ankara Haritası’nda Yusuf Habbaz Mescidi’nin (Ağaçayak Camisi) yakınında, batı yönde bir medrese (ya da okul) ile bir türbe gösterilmiştir. Günümüze ulaşmamış olan türbe ve medresenin önünde bir çeşme bulunduğu haritadan anlaşılmaktadır. Bu çeşmeyi ve camiyi birlikte gösteren eski bir fotoğraftan çeşmenin yerini ve yapısal özelliklerini görebilmek mümkün olmuştur. Çeşmeyi gösteren başka bir fotoğrafın üzerinde yazan nottan, çeşmenin ‘Ulucanlar Çeşmesi’ şeklinde adlandırıldığı öğrenilmiştir. Ulucanlar Çeşmesi’nin Atpazarı’ndaki maksemden su alan çeşmeler arasında yer aldığı bilinmektedir. Çeşmenin, günümüzdeki yeri Ulucanlar Caddesi 16 numaralı apartmanın yakınına denk gelmektedir.

Arşivimizde bulunan ve üzerinde Osmanlıca “Ankara Ulucanlar Çeşmesi” yazan bir fotoğrafa dayanarak çeşme hakkında bilgi vermek mümkündür. Dikdörtgen planlı çeşme, diğer Ankara çeşmeleriyle kıyaslandığında daha büyük boyutludur. Çeşmenin çatı kısmı taştan kısa bir saçakla kapatılmıştır. Kesme taşlarla yapılmış çeşmenin ön cephesi 3 bölüm halinde düzenlenmiştir. En üst bölümde, yanlarda yer alan düz biçimli iki sütunce üzerine oturtulmuş profilli bir korniş yer almaktadır. Sütuncelerin arasına sivri kemerli, fazla derin olmayan sağır bir niş yerleştirilmiştir. Ortada yer alan bölümde yekpare büyük bir ayna taşı olduğu anlaşılmaktadır. En altta ise yine yekpare taştan yapılmış derin bir yalak taşı bulunmaktadır.

1890 yılında suyunu Atpazarı Maksemi’nden temin etmeye başlamıştır.

Kaynak: Osmanlı Dönemi’nde Ankara’nın Mahalle Çeşmeleri – İbrahim Yavuz İşçen

✶ Medya