İncirlik Camii, 17. yüzyılda Trabzon sancak beylerinden Süleyman Bey adına inşa edilmiştir. İlk evresinde kırma çatılı ve düz ahşap tavanlı bir plan anlayışına sahip olan yapı, süslemeden uzak, sade bir üslupta tasarlanmıştır. Mimari açıdan yalın bir karakter taşıyan bu ilk cami, 1987 yılında tamamen yıktırılarak yerine yeni bir betonarme cami inşa edilmiştir.

Kaynaklarda yapının “Cami-i Süleyman Bey” adıyla anıldığı, 1640 yılında Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde “Hatuniye Camii’nin batısında, Kabak Meydanı’nda” olarak geçtiği görülmektedir. Katip Çelebi’nin 1648 tarihli kaydı ve 19. yüzyıl başlarında Bıjışkyan’ın seyahatnamesindeki ifadeler de bu caminin varlığını doğrular niteliktedir. Bu nedenle yapı, halk arasında “Kabak Meydanı Camii” olarak da bilinmiştir.

Mimari yönden değerlendirildiğinde, eski evreye ait belgelerde caminin kare planlı ve küçük ölçekli bir yapı olduğu, tek şerefeli bir minareye sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. Harim kısmında, mihrap aksında ve harim kapısı önünde yer alan dört kolonun varlığı, yapının özgün strüktürüne dair iki farklı yoruma yol açmıştır. Bu kolonların ya kırma çatıyı taşıyan destek unsurları olduğu ya da bağımsız bir müezzin mahfiline ait bulunduğu düşünülmüştür. Ancak yapının küçük boyutları ve mahfil katına dair herhangi bir yapısal detayın bulunmaması, birinci görüşü daha olası kılmaktadır.

Yapının 1963 yılı Eski Eser Fişi’nde “mimari ve sanat değeri yoksa da ibadete açık ve bakımlı bir mabed olduğundan korunması uygundur” notu yer almaktadır. Bu belge, yapının o tarihte hâlâ ayakta ve işlevini sürdüren bir ibadet mekânı olduğunu göstermektedir. Ayrıca aynı kayıtta, yapının adresinin Maraş ve Polathane caddelerinin kesişim noktasında, yani Kabak Meydanı’nın batı ucunda bulunduğu belirtilmiştir.

Caminin inşa tekniği, dönemin yapı geleneğine uygun biçimde yığma sistemde gerçekleştirilmiştir. Mevcut bulgular, betonarme unsurların bulunmadığını ve yapının geleneksel malzeme anlayışıyla inşa edildiğini göstermektedir. 1987’deki yenileme sürecinde eski cami yıkılmış ve yerine önceki yapıyla mimari bağı olmayan, yalnızca aynı adı taşıyan tamamen yeni bir cami inşa edilmiştir.

✶ Kaynaklar