Çipil Mezarlığı
Çipil Mezarlığı, Grigorios Nikolaou Bernardakis’in 1908 yılında yayımlanan “Notes sur la topographie de Césarée de Cappadoce” başlıklı makalesinde büyük bir 3. yüzyıl mezarlığı olarak tanımlanan eski bir defin alanıdır. Düzenli bir plana sahip olmayan mezarlıkta definler rastgele yapılmış, mezarlar belirli bir düzen içinde konumlandırılmamıştır. Mezarlığın fiziksel görünümünde öne çıkan temel unsur, fakir mezarlığı olması sebebiyle mezarların üstlerinin açık bırakılmasıdır. Bazı mezarların üstleri ise sallarla kapatılmıştır.
Kayseri şivesine özgü “çipil” ya da “çibil” kelimesi bataklık anlamına gelirken, “çipirlik” yerleri çamur hâline getiren yağışlı havayı karşılar. Mezarlığın Çipil Mezarlığı adıyla anılması, bulunduğu bölgenin bataklık gibi olması ve şehrin en kötü semtlerinden birinde yer almasıyla bağlantılıdır. Bu ad, mezarlığın hem fiziki çevresini hem de sosyal konumunu yansıtır.
Çipil Mezarlığı, bugünkü şehrin kuzeybatısındaki eski sanayi bölgesi ve Gazi Paşa İlkokulu’nun bulunduğu semtle ilişkilidir. Bugünkü Askerlik Şube Müdürlüğü’nün yerinde eskiden İsmet Paşa İlkokulu bulunmaktaydı. Bu okulların kuzey tarafı istasyona kadar mezarlık alanıydı. Eski Çandır Mahallesi civarı da bu alanın içine giriyordu. Bu yönüyle Çipil Mezarlığı, Kayseri’nin kuzeybatı kesiminde geniş bir sahaya yayılan eski bir mezarlık sahası niteliğindeydi.
Yunan filolog ve paleograf Grigorios Nikolaou Bernardakis, 1907 civarında Kayseri’nin topografyası üzerine yürüttüğü çalışma sırasında bu mezarlıktan söz etmiştir. Bernardakis’in tespitleri, 1908 yılında yayımlanan “Notes sur la topographie de Césarée de Cappadoce” başlıklı makalesinde yer almıştır. Ayrıca “Plan de Césarée de Cappadoce” adlı haritada mezarlığı 1 numara ile göstermiştir. Bernardakis mezarlığı “Büyük 3. yüzyıl mezarlığı, 4 yıl önce sürülmüş tarlaların ortasında keşfedilmiştir. Yayılım alanı hâlâ bilinmemektedir. Buradan çok sayıda cam şişecik, 2. ve 3. yüzyıllara ait sikkeler ve mezar eşyaları çıkarılmaktadır. Mezar yazıtlarının neredeyse tamamı pagan niteliktedir. Yalnızca birkaç nadir kripto-Hristiyan yazıt fark edilmektedir.” sözleriyle tanımlar.
Bu bilgiler, Çipil Mezarlığı’nın yalnızca yakın dönem Kayseri şehir hafızasında fakir ve kimsesizlerin defnedildiği düzensiz bir mezarlık olarak değil, aynı zamanda 3. yüzyıla tarihlenen arkeolojik bir defin alanı olarak da önem taşıdığını gösterir. Mezarlıktan çok sayıda cam şişecik, 2. ve 3. yüzyıllara ait sikkeler ve çeşitli mezar eşyaları çıkarılmıştır. Mezar yazıtlarının büyük kısmı pagan niteliktedir; yalnızca az sayıda kripto-Hristiyan yazıt tespit edilmiştir. Mezarlığın yayılım alanı hâlâ bilinmemektedir.
Mezarlığa daha çok fakir ve kimsesiz insanlar defnedilmiştir. Bu nedenle Çipil Mezarlığı, sosyal bakımdan dezavantajlı kesimlerle ilişkilenen bir defin alanı olarak öne çıkar. Fakir mezarlığı olması, mezarların çoğunlukla açık bırakılmasıyla da görünür hâle gelmiştir.
