Gürcü Osman Paşa Camii (veya Çerkez Osman Paşa Camii, Saray Camii), Mimar Sinan’ın kaleme aldırdığı tezkirelerde yer alan bilgilere göre, 16. yüzyılda Gürcü Osman Paşa tarafından memleketi Kayseri’de büyük mimara inşa ettirilmiştir. Bu cami, şehrin kalbi sayılan At Pazarı’nda, yani bugünkü Cumhuriyet Meydanı’nda yer almaktaydı. Yapı, Daire-i Umur-ı Askeriye II ile Askerî Kışlası I arasında bulunuyordu; günümüzdeki konumu ise Kayseri Valiliği’nin güney kısmında yer alıyordu.

Ahmet Nazif Efendi, Mir’ât-ı Kayseriyye adlı eserinde bu camiden söz etmiş; yapının 1806 ve 1898 yıllarında onarımdan geçtiğini belirtmiş ve ilk inşasının 16. yüzyıla, yani Hicrî 9. ya da 10. asra tarihlendiğini ifade etmiştir. Ünlü seyyah Evliya Çelebi ise Seyahatnâme’sinde yalnızca bu zarif camiye değil, aynı zamanda At Pazarı’nda bulunan, geniş avlulu ve ağaçlıklarla çevrili Osman Paşa Sarayı’na da yer vermiştir.

Muhtemelen 1925 yılında çekilen bir fotoğrafta caminin üst kısmı kısmen görülmektedir. Görselden anlaşıldığına göre cami, Hacı Ahmet Paşa Camii gibi tipik kubbeli ve uzun minareli Osmanlı mimarisine benzememekte, daha çok yöresel camilerde görüldüğü üzere köşk minareli ve kırma çatılı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Gürcü Osman Paşa Camii, 1927–1942 yılları arasında yıktırılmıştır. Zira 1927 yılında Albert Gabriel’in haritasında ve aynı senede bir TOMTAŞ uçağından havadan çekilmiş bir fotoğrafta görülmektedir. 1942 yılında İkinci Hükümet Konağı inşa edildiği sırada ise cami artık mevcut değildir ve bu tarihten önce kesin olarak yok edilmiştir.

✶ Medya