Kırımî Mehmed Lâyih Efendi, Kırımlı olup müderris olmuş Kırım’dan İstanbul’a hicretle medrese tahsiline başlamış, bu esnâda Ağakapılı İsmâ’il Efendi’den aklâm-ı sitte meşkederek icâzet almıştır. İzmir kadılığına atanmıştır. 1141’de (1728/29) Edirne, 1145 Rebiyülevvelinde (Eylül 1732) Mekke mollası, 1147’de (1734/35) İstanbul kadısı yani efendisi olmuştur. 1153’de (1740/41) Anadolu kazaskerliği payesi ile ikinci defa İstanbul kadısı oldu. 12 Şevval 1157’de (18 Kasım 1744) bilfiil Anadolu kazaskeri oldu. 23 Zilkade 1158’de (17 Aralık 1745) senesi dolduğu için usulen azlolundu. Sıbyân mekteblerinde tedrîs-i ilimle meşgul olan yazı erbâbından iken Sultan 3. Osman zamanında vefât etmiştir. Kabri, Edirnekapı Mezarlığı’nda, La’lî Çeşmesi ile Dürrizadeler Sofası arasındaki yol üzerinde meşhur kazasker ve şair Baki Efendi kabrinin sağ tarafında ve mezarlık duvarının hemen arkasındadır. Mehmed Efendi’nin evi Otakçılar Camii civarında idi. Bu evin yolunda bulunan tarlayı vakfedip üzerine aileler için odalar ve evler yapıp yol üzerinde mevcut olan bu çeşmeyi yaptırmıştır ki 1148 (1735/36) yılında tamamlanmıştır.

Çeşmenin ayna taşı devşirme olup tahminen bir lahit mezar parçasından değerlendirilmiştir. Çeşmenin bitişiğinde bir yazısız ayna taşı daha bulunmaktadır.

Çeşme kitabesinde şunlar yazmaktadır;

Semiyy-i Hazret-i Fahr-i dü-âlem
Muhit-i mekremet dil-sâf u dânâ
(Peygamber Efendimiz’in ismini taşıyan, keremle çevrili, gönlü saf ve bilge kişidir.)

Ki ya’ni Sadr-ı İstanbul-ı sâbık
Bu zibâ çeşmeyi yabdırdı hakkâ
(Yani eski İstanbul sadrazamı, gerçekten bu güzel çeşmeyi yaptırmıştır.)

Necibâ bedâ vü itmâmına târih
Sezâdır olsa bu beyt-i dilârâ
(Necîb! Bu zarif beyit, onun yapımını ve tamamlanışını tarih olarak söylese yerindedir.)

Akıtdı aynını âb-ı hayâtın
Kırımî çeşmesârından için mâ
(Hayat suyunu, Kırımî çeşmelerinden akıtır gibi akıttı.)

Yapılış Tarihi: H.1148 / M.1735 – 1736

✶ Medya