İnşası Miladi 50’li yıllara kadar geri götürülen Ağırnas Yeraltı Şehri, Kapadokya bölgesine özgü çok sayıda mekânın önemli örneklerinden biridir. Bu dönem, Hristiyanlığın bölgede yayılmaya başladığı, fakat Roma İmparatorluğu’nun ağır baskı ve zulmü nedeniyle inananların canlarını korumak için yeraltına sığınaklar kurdukları yıllara denk gelir. Ağırnas’ta ortaya çıkan mekânlar da aynı gerekçeyle inşa edilmiş; ancak burada bulunan yeraltı sunakları yapının tarihini daha da geriye, Hititler dönemine kadar götürmektedir.
Yeraltı şehrinin ortaya çıkışı, bölgedeki tüf kayaların yapısıyla doğrudan ilişkilidir. Açık kırmızı tonlara sahip bu yumuşak kayalar zamanla oyulmuş, birbirine bağlanan dehlizler aracılığıyla geniş yerleşim alanları meydana getirilmiştir. Ağırnas Yeraltı Şehri’nin en dikkat çekici özelliği, Kapadokya’daki benzerleri yalnızca savunma veya ibadet amacı taşırken, buradaki mekânların çok fonksiyonlu ve sürekli yaşam alanları olarak düzenlenmiş olmasıdır. Yer altında demir atölyeleri, bezirhaneler, ahırlar, güvercinlikler, kiliseler, şapeller, odalar, evler ve sokaklar yer almaktadır. Bu özellik, Anadolu’da yalnızca burada görülen bir durum olarak Ağırnas’ı “altı şehir, üstü de şehir olan” tek yerleşim kılar.
Mekânların oranları, taş kemerlerin geniş açıklıkları ve birbirine eklemlenen yaşam alanları, buranın yalnızca bir sığınak değil, kalıcı bir yerleşim alanı olduğunu açıkça gösterir. Bu düzen aynı zamanda Ağırnas’ın halk mimarisi olarak değerlendirilir. Yüzyıllar boyunca süren yeraltı yaşamı, zamanla yerüstüne taşınmış; fakat bu eşsiz mimari miras korunmuştur.
Ünlü Osmanlı başmimarı Mimar Sinan’ın doğup ilk gençlik yıllarını geçirdiği bu coğrafya, yeraltı ve yerüstü mekânlarının bütünlüğüyle ustanın mimari anlayışına kaynaklık eden önemli bir esin kaynağıdır. Ağırnas Yeraltı Şehri’nin barındırdığı işlevsel çeşitlilik ve güçlü mekânsal düzen, Sinan’ın eserlerinde görülen oran, açıklık ve mekân kurgusunun beslendiği temel kaynaklardan biri olarak değerlendirilmektedir.