Hagios Konstantinos ve Hagia Eleni Kilisesi, Alanya Kalesi’nin Tophane kesiminde bulunan 19. yüzyıla ait Rum Ortodoks kilisesidir. Kilise, Hristiyanlığı serbest bırakan Roma İmparatoru I. Konstantinos ile annesi Azize Eleni’ye (Helena) birlikte adanmış olup, Ortodoks geleneğinde bu iki azizin birlikte anılması nedeniyle her ikisinin adını taşımaktadır. Yapının kesin inşa tarihi, banisi ve mimarı bilinmemektedir. Bazı araştırmalarda 1839 yılı inşa tarihi olarak verilmekle birlikte, kilisede bunu doğrulayan bir inşa kitabesi bulunmadığı ve bu tarihin dayandığı ilk kaynağın belirlenemediği belirtilmektedir; bu nedenle yapıyı kesin olarak 1839’a tarihlendirmek uygun değildir.
Alanya Rumlarının sözlü tarih kayıtlarında kilise, Tophane’deki başlıca Rum Ortodoks ibadet yapılarından biri olarak geçer. 1964’te Alanyalı mübadil Markos Markoglou’dan kaydedilen bilgilere göre kilisede yerli Papa Stefanos görev yapıyor ve Yunanca bilmiyordu; ayrıca Rum erkek mektebi kilisenin avlusunda bulunuyordu.
Kilise dikdörtgen planlı ve tek nefli olup moloz taşla inşa edilmiştir. Özgün üst örtüsünün sivri tonoz olduğu, iç mekânda bir galeri katının bulunduğu mimari izlerden anlaşılmaktadır. Yarım daire biçimli apsisi bulunan yapıda fresklerin varlığına işaret eden izler de tespit edilmiş, ancak süslemelerin büyük bölümü günümüze ulaşmamıştır. Yapı bugün kısmen yıkılmış ve harap durumdadır.
1892 tarihli Osmanlı belgelerinde Alanya Kalesi içerisindeki “Cebrail” ve “Aya Elena” adlı iki Hristiyan ibadet yapısının kapsamlı biçimde onarılması için izin verildiği kayıtlıdır. Antalya Kültür Envanteri ve Alanya üzerine yapılan yerel tarih çalışmalarında “Aya Elena”nın bu kilise ile özdeşleştirilmesi nedeniyle Hagios Konstantinos ve Hagia Eleni Kilisesi’nin 1892–1893’te onarıldığı kabul edilmiştir. Ancak 1964 tarihli Rum sözlü tarih kayıtlarında ana Konstantinos–Eleni Kilisesi’nden ayrı bir Agia Eleni şapeli de anıldığından, Osmanlı belgesindeki “Aya Elena”nın kesin olarak bu yapı olduğu söylenemez. Bu nedenle 1892–1893 onarımı muhtemel, fakat kesinleşmemiş bir tarihsel eşleştirme olarak değerlendirilmelidir.
Kaynak:
- Pavlos V. Rampaounis, Αλάγια: Γύρω από τη θρησκευτική ζωή του τόπου, 2018, Atina Ulusal ve Kapodistrias Üniversitesi, Filoloji Bölümü.
- Esra Tay, “Tanzimat Sonrası Antalya Sancağı’nda Kilise İnşaları”, Erciyes Akademi, 36/2, 2022, s. 781–809.
- Özge Açıkalın, Alanya Kiliselerinin Mimari Analizleri ve Günümüzdeki Korunmuşluk Durumlarının İrdelenmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
- Leyla Yılmaz, “Alanya-Tophane Mahallesi’ndeki Geç Osmanlı Dönemi Kiliselerinden Bir Örnek”, Konya Kitabı X, 2007.
- Süleyman Beyoğlu, “Alanya’da Gayrimüslimler”, Alanya XII. Tarih ve Kültür Sempozyumu, 2012.
