Cellat Abdullah Camii, 16. yüzyılda, III. Murad devrinde Bostancıbaşı Abdullah Ağa tarafından yaptırılmıştır. Caminin banisi Bostancıbaşı Abdullah Ağa olup, yapının vakfı da yine Bostancıbaşı Abdullah Ağa Vakfı’dır. Tarihî kaynaklara göre caminin bir çeşmesi ve geniş bir haziresi bulunmaktaydı.

Cami, 20. yüzyılın başlarında meydana gelen Büyük Aksaray Yangını’nda ağır şekilde harap olmuştur. Yangın sonrasında ayakta kalan kısımlar ise 1937 yılında gerçekleştirilen yol genişletme çalışmaları nedeniyle tamamen yıktırılmıştır. Bu yıkımla birlikte cami, çeşme ve hazire günümüze ulaşamamıştır. Caminin arsası, bir süre boş olarak durduktan sonra 1940’a doğru yerine küçük bir apartman yapılmıştı.

Tescilli kültür varlığı statüsünde bulunan caminin, kurul kararı doğrultusunda Aksaray Mahallesi sınırları içinde, Namık Kemal Caddesi ile Küçük Langa Sokağı’nın kesişiminde yer alan 859 ada 35–36 parsel numaralı alana taşıma suretiyle ihya edilmesi kararlaştırılmıştır. Günümüzde Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde bulunan caminin rekonstrüksiyon projeleri İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 2018 yılında hazırlatılmış olup, ihya ve inşa süreci Fatih Belediyesi tarafından yürütülmektedir.

Bostancıbaşı Abdullah Ağa

III. Murad devrinin bostancıbaşılarından olan Abdullah Ağa, hayırseverliğiyle tanınan bir devlet görevlisidir. Beylerbeyi’nde bir cami, bir hamam ve bir mektep; Kısıklı ile Langa’da ise birer mescid yaptırmıştır. Abdullah Ağa, Hicrî 1000 (Miladî 1591) yılında vefat etmiş olup kabri, Kısıklı’daki mescidinin yanındadır (bugünkü Kısıklı Camii ve Abdullah Ağa Camii).

Beylerbeyi’ndeki camisi için son derece zengin bir vakıf tesis etmiştir. Vakfın gelirleri o denli fazladır ki, artan gelirlerin değerlendirilmesi amacıyla, IV. Mehmed devrinde, hükümdarın annesi Turhan Sultan tarafından yaptırılan Yeni Cami vakfına dâhil edilmiştir. Daha sonra, I. Abdülhamid döneminde, bu padişahın annesi Rabia Sultan adına Beylerbeyi Camii inşa edilince, semt birliği gerekçe gösterilerek Abdullah Ağa Vakfı, Yeni Cami Vakfı’ndan ayrılmış ve Beylerbeyi Camii Vakfı’na bağlanmıştır.

✶ Medya