Şahinbey İlçesi Belediye Caddesi ile Tuzhanı Caddesinin kesiştiği köşede bulunan, ilkin mescit olarak inşa edilen ibadethanenin ne zaman yaptırıldığı tam olarak bilinmemektedir. H. 1055 (M.1645) tarihli bir şer’iyye sicilinde, Hacı Veli’nin adı geçmektedir. Mescit, daha sonra şer’iyye sicillerindeki başka bir kayda göre, H.1158 (M.1746) yılında cemaate yetmediğinden Hacı Hasan adında bir hayır sahibi tarafından hem onartılmış hem de genişletilmiştir.

Ancak H.1332 (M.1913) tarihli vakfiyede, mescidin “tevsi edilerek, cami haline ifrağ edildiği “, yazmaktadır. Buradan hareketle mescidin, cami hüviyetine Çayırağasızade Hacı Abdullah Abdulkadir Efendi’nin yaptırmış olduğu onarımla kavuştuğu anlaşılmaktadır.

Hacı Ökkeş Efendi caminin önünde, bugün yerinde olmayan bir havuz yaptırmıştır. Cami cemaate dar geldiği için, 1985 yılında harimin kuzeyine günümüzde son cemaat yeri olarak kullanılan, camekanlı kısım ilave edilmiş olup, son olarak cami, 2008 yılında restore edilmiştir.

Camide, tamamen kesme taş malzeme kullanılmıştır. Dış cephede, kemerlerde, kapı ve pencere pervazlarında siyah renkli taşla beraber, beyaz renkli taş, geriye kalan yerlerde sadece beyaz renkli taş görülmektedir. Harim, enine dikdörtgen planlı ve mihraba paralel tek sahınlıdır. Üst örtüsü içten ahşap aynalı tonoz, dıştan dört meyilli kırma çatılıdır.

Caminin harimi enine dikdörtgen planlı, tek sahınlıdır. Üst örtüsü muhdes aynalı tonozdur. Mihrabı basit bir nişten ibaret olup, sivri kemerli yarım daire planlıdır. Minber ve vaaz kürsüsü köşk tipinde, yarım daire planlı çıkmaya sahiptir. Caminin tek kitabesi, mihrabın üzerindeki dikdörtgen pembe renkli mermer üzerine, altı satır halinde sülüs hatla, tarihi rumi olarak yazılmış onarım kitabesi olup, kitabe metni şöyledir:

Bū cāmiʿ Hācī Velīnin īdī emmā
Kūçük īdī büyütdī Eḥl-i Tevḥid
Tamām tārīḫ-i muʿcem beyt-i ātī
Edībā sen ne noḳsān īt ne tezyīd
Ziyāde ṭār iken elḥamdülillāh
Ahālī ītdīler tevsī‘ ve tecdīd.
Sene 1330

Kitabenin çevirisi şöyledir:
Bu cami Hacı Veli’nindi (o yaptırmıştı) ama küçüktü, Ehl-i Tevhid büyüttü. Gelecek beyitte tarih-i mucem (ebced hesabı ile metinde, beyitte veya satırdaki sadece Arapça-Osmanlıca noktalı harflerin hesap edilmesine dayanılarak düşülen tarih) ile tarih ver. Ey Edib (Abdullah Edip Bayram), sen ne eksilt ne de artır, çok dar iken, Elhamdülillah, ahali genişletti ve yeniledi. Sene M. 1913.

Ayrıca 1330 (M. 1913) yazılı bir tarih de harim giriş kapısının kilit taşında vardır.1 – 2

  1. Alper Altın, Gaziantep Türk İslam Mimarisi, Palet Yayınları, 2025. ↩︎
  2. Kitabe metninin latinize okunuşu yukarıdaki kaynaktan alınmıştır. Transkripsiyonu ve çevirisi Engin Mutlu tarafından yapılmıştır. ↩︎
✶ Medya