Defterdar Ayvansaray mahalleleri sınırında, Haliç kıyısında, karasurlarının içinde bulunan hazirede, Fatih Sultan Mehmed’in yaptırdığı türbede medfun bulunan Ebu Şeybe el-Hudrî’nin sahabi olduğu ve kuşatmalar sırasında surların yanında şehit düştüğü hakkındaki kayıtlara kaynaklarda rastlanmaktadır. Zikredilen yerlerde türbe veya kabirleri bulunan “el-Ensarî” lakaplı Hamdullah (Ahmed?), Abdullah, Muhammed, Cabir b. Abdullah ve Hüsam (Hişam?) b. Abdullah ile Abdurrahman eş-Şamî, Vehb b. Huşeyre, Abdullah el-Hudrî, Amir, Hâfir, Şu’be, Dâye Hatun ve Hasan-Hüseyin kardeşlerin sahabe oldukları hakkındaki bilgiler ise Osmanlı dönemine, genellikle XIX. yüzyıla ait kitabe ve mezar taşlarına veya rivayetlere dayanmaktadır.

Sahabe oldukları bilinen Ebu’d-Derda, Ebu Zer el-Ğıfarî, Ebu Said el-Hudrî, Ka‘b, Cabir b. Abdullah (b. Semüre), Amr b. el-Âs’ın ise başka yerlerde, hatta Ebu’d-Derda’nın H 31, Ebu Zer el-Ğıfarî’nin H 32, Amr b. el-Âs’ın ise H 43 yılında, yani ilk kuşatmadan önce vefat ettikleri, Süfyan b. Uyeyne ile “Kerimeteyn”in (Çifte Sultanlar) ise tâbiînden oldukları bilinmektedir. Dolayısıyla bunlara ait türbe veya kabirlerin makam oldukları aşikârdır. Baba Cafer, Edhem Efendi, Ali el-Mühtedî ve Muhammed b. Cabir el-Ensarî gibi bazı şahısların da sahabe veya tâbiînden olmadıkları hâlde halkın öyle inandığı anlaşılmaktadır. 1

Ahmed El-Ensari hazretleri Ebu Eyyüb El-Ensari ile fetih için gelen bahtiyarlardandır. Bu zat aslen Medinelidir. Kabir taşında şu ibare yazmaktadır: Hâzâ kabr-i Ahmedü’l-Ensari radıyallahü anhü.

Toklu dede Mahallesinde sahabelerin topluca sırlı bulunduğu bir kısım vardır ki, bu yerin levhasında şu ibare yazılıdır: Esma-i şerifleri gayr-i mübeyyen ashab-ı kiram radiyallahü aleyhim ecmain.

Bunlarla ilgili olarak küçük bir levhada ise şu ibare yazılıdır:

Tefekkürde ülül elbab

Nasıl göçmüş metin bir bab

Hafi olan sâir ashab

Şefaate ir görün bizi ²

Ebu Şeybet el-Hudrî’nin türbedarı ve Yavedud Sultan’ın halifelerinden, İstanbul’un fethine katılan Toklu İbrahim Dede ile birlikte Ni’me’l Ceyş’ten kişilerin kabirleri bulunmaktadır.

1 Büyük İstanbul Tarihi, Tarihi Müslüman Mezarlıkları, c.5, İBB Kültür A.Ş., 2015.

²İstanbul ve Anadolu Evliyaları, Rahmi Serin

Mezar Taşı Kitabesinin transkripsiyonu
26Nisan2026 tarihinde Sayın Hasibe Durmaz ve Sayın Furkan Yiğit Gürleyik tarafından yapılmıştır.

Hattat Mustafa Ağa Mezar Taşı
Hüveʾl-Ḥayyuʾl-Bāḳī
Sābıḳan ser kātibi
Merḥūm Ḫaṭṭāṭ
Muṣṭafā Aġa rūḥīçūn
El-fātiḥa sene 1157 h.

Tokadi Mustafa Efendi Mezar Taşı
Hüveʾl-Ḥayyuʾl-Bāḳī
Merḥūm ve maġfūr lehū cennet mekān
Firdevs-āşiyān ḥālen Mekke-i Mükerreme
Pāyesi olub sābıḳan Burūsa’dan ma‘zūl
İken vefāt iden Mütercim ḳānūn
Toḳādī Ḫâce Muṣṭafā Efendī’niñ
Rūḥīçūn rıżāen lillāhiʾl-fātiḥa
Fī yevmiʾl-ʿāşir min ṣaferiʾl-hayr

Naile Hanım Mezar Taşı
Hüve’l-hallaku’l-Baki

Vefedet ale’l-kerîmi bi gayri zâdin mine’l-hasenâti ve’l-kalbi’s-selîm ve hamlü”z-zâdi akbehu şey’in izâ kâne’l-vüfûdü ale’l-kerîm

Şeyhülislam-ı esbak
Sıdkızade Ahmed Reşid
Efendi merhumun kerimesi
Ve hala Şeyhülislam
Mehemmed Arif Efendi’nin
Halilesi merhume ve mağfurun leha
Naile Hanım Efendi’nin
Ruhiçün ve kaffe-i ehl-i iman
Ervahiçün El-Fatiha
Fi 5 şevval yevmü’l-evvel
Sene 1272

Naile Hanım Mezar Taşı
Naile Hanım Efendi ser-veşi? haslet
Kendi ukbaya çeküb dar-ı fenadan damen
Zatı gencine-i ismet idi encamında
Zir-i hâk oldı ana şimdi …medfen?
Mader-i müşfikam idi benim eyvah eyvah
Rihleti oldı bana muris-i ekdar u mihn
Cürm ve taksirini afv ide Cenab-ı Mevla
Eyleye Huld yerini ana cay-ı me’men
Söyledim hüzn ile tarih-i vefatın Sıddık
Validem Hanım’a kıl Adn’i İlahi mesken
Sene 1272

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar